Murathan Mungan | Aylık Yazı

Bir kitap bitirdiğinde, bir köşede durduğunda

Beş yıllık bir çalışmanın sonunda Kadından Kentler'i bitirdim. Kitap formatında alınan 300 sayfaya yakın bilgisayar çıktısı duruyor şu an masamın üzerinde. Bugüne dek kim bilir kaç kez okunmuş öyküler, şimdi iki adım geri çekilerek topluca okunmanın uzak gözleriyle bir kez daha didik didik ediliyor.

İşin burasına gelindiğinde, adları, sözcükleri, cümleleri, eşyaları, mekânları, tarihleri, dönem ayrıntılarını, kahramanların kişilik özelliklerini son bir dikkatin gerektirdiği titizlikle tek tek tarayıp, noktalama işaretlerinden öykülerin sıralanmasına varasıya her şeyi baştan sona yeniden gözden geçirirsiniz. Örneğin, önceki okumalarda gözünüze batmamış olan tek bir fazla sözcük bile kıymık yapar bazen ya da sonradan eklediğiniz bazı cümleleri çıkarıp atar, içinize sinmediğini fark ettiğiniz değişikliklerden vazgeçer; kişiler ve durumlar arasında kurduğunuz benzerliklerle farklılıkların dengesine dönüp bir kez daha bakmak istersiniz. Kitaba kulağınızı dayar, her bir öykünün kendi içindeki akışıyla, kitaba gövdesini kazandıran art arda dizilişlerinden oluşan tempoyu cankulağıyla dinler; tek tek yazılmış öykülerin zamanla bir kitap olarak çatılmasından oluşan yapıyı son müdahalelerle sağlamlaştırırsınız. Yaşamda olduğu gibi öykülerde de, önemli dediğimiz "bir noktaya" gelebilmek için, birçok önemsiz görünen andan geçildiğini bilir; bu anların, durumların olay örgüsündeki ağırlıklarıyla, eşyaların dekordaki yerini, atmosferi var eden açık ve saklı unsurları yeniden gözden geçirirsiniz. Akıl etmiş olduğunuz bazı şeylerle gönenir, yarattığınız kimi durumlar için kendinize aferin verirsiniz. Kendi yazdığız öykü içinde kaybolursunuz bazen; sahiden kederlenir, üzülür ya da sevinirsiniz. Diyelim, bazı bölümlerin üzerinizde yarattığı etkinin, yalnızca yazarına özel olup olmadığından, aynı etkiyi okur üzerinde de yaratıp yaratmayacağından kuşkulanır, kendinizi sorgularsınız. Kahramanlarınızla son bir kez daha içinizden konuşur, onları evden uğurlayıp yola çıkarmadan önce her şeyden emin olmak istersiniz. Bir kitabın bittiğini söyleyen arka kapıyı kapatmak o kadar kolay değildir.

Şu saydıklarıma ek olarak Kadından Kentler'de kurmayı amaçladığım romansı bütünlük nedeniyle işin mimarisi gereği gözetmem gereken başka unsurlar da vardı. Örneğin, öykülerin biribirlerine geçit veren geçeneklerinde bir kez daha gezinmek; ikinci kişiler arasında kurulan simetri ya da asimetri ilişkisini gözetmek; daha çok iki kadının karşılaşması esası üzerine kurulu olayların bir yerinde, onlarda "bilinç ışımasına" yol açan aydınlanma anlarının ışıklandırma düzeninden emin olmak; yalnızca kitaba adını veren kadınları değil, bu öykülerin gölgedeki erkeklerini de doğru anlayıp anlatmak, dönüp her biriyle yeniden el sıkışmak gerekiyordu. Ayrıca, bütün bunlara yazdıklarını kısaltmaktan özel olarak hoşlanan bir yazar olduğumu da eklemeliyim.

Kısacası bu aşamada yapılması gereken son hamlelerin hepsi masamla benim aramda zamanın makasını kapatıyor şimdi.

* * *

Hani tatile çıkarken ya da birkaç günlüğüne bir yere giderken son bir kez dönüp eve bakarsınız ya... Musluklar, elektrik düğmeleri, ocağın altı, fişten çekilmesi gerekenler, kapı- pencere; tümünü en diri bakışlarınızla son bir kez denetlersiniz ya, bu da öyle bir şey işte. Çekip giderken bir şeylere veda etmenin gözleriyle bakmak farklıdır. Vedanın kendi gözleri vardır. Emine, Şengül, Nazan, Esme, Asiye, Sevgi, Aslı, Nihal Abla, Hayat Hanım, Çanakkaleli Perihan, Tantunicinin Karısı, Lüks Terzinin Kızları ve bunca zaman aynı evin içinde bir hayal aleminde de olsa birlikte yaşadığım, zamanla her biri bana akrabadan da yakın olmuş ötekilerle tek tek vedalaşmak, "Allahaısmarladık almak" kolay iş değil! Nasıl, nereden, kimden olursa olsun, ayrılmak kolay mı? Siz yazarları kalpsiz mi sanırsınız? Bu kadar kalbinizi kullanarak yaptığınız bir işte, kalpten geçmek kolay mı?

Şu an masamda kitap formatında bilgisayar çıktısı alınmış bir dosya olarak duruyor olması, işin bittiği anlamına gelmiyor. Başta editörüm olmak üzere en az sekiz on kişi daha okuyacak bu kitabı. Onların notları, değerlendirmeleri de gelecek masamın üzerine, bunların ışığında yapacağım son bir toparlamadan sonra baskıya gidecek; kitap olduktan sonrası ise artık okurun işi. Evimden, çalışma odamdan uğurlayıp hayata gönderdiğim bu kitap, benim olduğu kadar okurların da olacak; ben de onlar gibi kitapçı vitrinlerinde, raflarında göreceğim onu. Hatta bir süre sonra, bütün bunları bir zamanlar benim yazdığıma inanmakta güçlük çektiğim anlar, zamanlar yaşayacağım.

Ömrünü kağıda yazanlardan biri olarak, içinden geçip gittiğim yılları, ben de benden öncekiler gibi kitaplarla anacağım.

* * *

Kadından Kentler'i oluşturma süreci Yüksek Topuklar sonrasında ortaya çıktı. Geçirdiğim kaza nedeniyle eve bağlandığım 2003 başıydı. Aldığım bazı notlar, anekdotlar, günün birinde bir yerde yazmayı düşündüğüm, ama bunun neresi olacağına karar veremediğim durumlar, sahneler, olgu ve olaylar üst üste yığılıp duruyorlardı. Bunların bir bölümünü bir sonraki romanım olacağını düşündüğüm Veranda için sakladığımı sanıyordum. Galiba sonrasında her kadın kendi hikâyesinin kaderine sahip çıkmaya karar verdi.

Bu kitap düşüncesinin kristalleştiği ilk öykü "Adana Sıcağında Erguvanlar"dır. Nitekim bu nedenle son ana kadar kitabın da ilk öyküsü olarak yer aldı dosyada; hemen ardından "Sinop'a Gelin Giden" ve ardından diğer öyküler geldi. Kimini ben çağırdım, kimini hayat ayağıma getirdi. Türkiye'nin on altı kentinde çeşitli nedenlerle bir araya gelen iki kadının karşılaşması üzerinden oluşturulan bu öyküler kitabın kendi harcını, haritasını çattı.

Bu kitabın üç öyküsüne 2005 yıllında yayımladığım Elli Parça içinde yer verdim. Kitaba fikrini veren adlarını yukarıda andığım iki öykünün yanı sıra, "Kordonboyu'nda Ömer Çavuş Kahvesi" adlı öykü o kitapta birlikte yayımlandı.

Büyük bir aksilik çıkmadığı takdirde Kadından Kentler, Nisan 2008'de kitapçılardaki yerini alacak.

* * *

"Aralık 2007" başlıklı "Aylık Yazı"da sözünü etmiştim: "Ocak ayından başlayarak her ay düzenli olmasa da "Milliyet Sanat" dergisinde bir köşem olacak. Yazmakta olduğum çeşitli düzyazıların biriktiği, toplanacağı kitabı beklediği dosyalardan yaptığım seçmeleri burada "Origami" başlığıyla yayımlayacağım. Kısalı, uzunlu yazıların her sayı için belli bir kompozisyon gözetilerek çatılmasından oluşan "Origami", kendi içinde devingen ve işlek bir yapıya sahip olacak. Umarım sever, beğenir, izlersiniz."

Her ne kadar siteye dergi haberlerini geç girdiysek de, iki aydır Milliyet Sanat dergisinde yayımlanıyor bu köşe; yalnız her ay köşenin malzemesinin çatılmasının hesap ettiğimden çok daha fazla zamanımı aldığını söylemeliyim.

Ne zamandır içeriklerini bağlamlandırıp usul usul çalışmalarını sürdürdüğüm bazı düzyazı kitaplarının bu sayede hız kazanacağını ve okur eline daha çabuk ulaşacağını düşünüyorum. 2002 yılında Milliyet gazetesinin o zaman yayımladığı kültür-sanat ekinde, her hafta "Hayat Atölyesi" başlığı altında yayımlanan ve çeşitli konulara dağılmış yazı parçalarından oluşan tam sayfa bir köşem vardı. "Origami", bir yanıyla onu andırsa da daha farklı bir köşenin profilini çizecek.

* * *

2005 yılında yayımlanmış olan Elli Parça kitabımda geleceğini söz verdiğim kitaplardan Söz Vermiş Şarkılar, Kâğıt Taş Kumaş, Kullanılmış Biletler, Yedi Kapılı Kırk Oda'dan sonra şimdi de Kadından Kentler'le bir sözümü daha yerine getirmiş olmanın mutluluk ve erincini duyuyorum. Gene Elli Parça içinde dört bölümü yer alan Şiir Kitabım'ın diğer bölümleri her ay "Origami"de yayımlanmaya devam edeceğinden, onun bende ve zamanda daha çok işi olduğunu söyleyebilirim. Günün birinde tamamlandığında şiir sanatı üzerine çeşitli düşüncelerimi belirttiğim; görüşlerimi, gözlemlerimi, saptamalarımı dile getirdiğim belki de tek "poetika" kitabım olmuş olacak. Kim bilir, belki de bu nedenle, biricikliğini belirtsin diye Şiir Kitabım koydum adını.

Kadından Kentler ile birlikte bir kitap daha bitirdim, birçok düzyazı kitabının yoluna taş döşeyecek bir köşede duruyorum. Yalnızca bir dergi köşesinde değil, hayatımda almakta olduğum bir dönemecin köşesinde de. Bir yol ağzında olduğumu hissediyorum ne zamandır; yıllara dağılmış dosyaları, hayalleri toplamanın zamanıdır.

Şimdi son olarak Murathan '95'in ve Elli Parça'nın meraklı okurlarına bir sorum olacak: Sizce şimdi hangi kitabı bitirmeliyim? Siz önce hangisini okumak istersiniz?

12, 13 Şubat 2008

Yaz ekinoksunda paralel evrenler

Herkes için sıcak geçen bu yaz, çeşitli nedenlerle benim için iki kez, hatta üç kez sıcak geçiyor… Gündelik yaşamımda haline yoluna koymam gereken dağınık düzen onca şeyin ağırlığıyla katediyorum yazı, sıcağı, günleri... Hayır, sözü yine "Aylık Yazı"ların gecikmesine, bunun nedenlerine bağlayacak değilim; bunu artık biliyorsunuz, sanırım kabullendiniz de...

Devamı Aylık Yazıda »

yasakmeyve'de "yükdüşüm"

İki ayda bir yayımlanan "yasakmeyve" dergisinin Temmuz-Ağustos 2010 tarihli 45. sayısında...

Aylık Yazı

Bir kitap bitirdiğinde, bir köşede durduğunda

Yaz ekinoksunda paralel evrenler

yasakmeyve'de "yükdüşüm"

Varlık'ta 3 Şiir

İkinci kez Cunda Adası'nda

kitap-lık'ta 8 şiir

Sözcükler'de bir kez daha 9 şiir

Yakın dostum uzak akrabam Ang Lee

Kadından Kentler Almancada

227 Sayfa'dan son notlar

Katlanmış yirmi parça kâğıt

227 Sayfa'dan Parçalar

227 Sayfa'dan Notlar

Almancada bir söyleşi kitabı

Yeni Kağıt Gemiler

"Şiir Kitabım"dan 12 parça yazı

Katlanmış yirmi bir parça kâğıt

"Binali ile Temir" Şehir Tiyatroları'nda

Beş kısa yazı

Gösteri dergisi'nde üç şiir

kitap-lık'ta 4 şiir

Katlanmış yirmi parça kâğıt

Sözcükler dergisinde yine 9 şiir

Katlanmış altı parça kâğıt

Kâğıt Gemiler

kitap-lık'ta 6 şiir

Varlık'ta yine 4 Şiir

Sözcükler'de 7 şiir

Katlanmış dokuz parça kâğıt

Katlanmış yirmi parça kâğıt

Katlanmış on üç parça kâğıt

"Trabzon Burması" eXchanges'da

"Islık"

Çador İtalyancada

"Magma" Freitext dergisinde

"Mehtaplı Gecelerde Hep Seni Andım" İsveççede

"Gizli Ben" Slovencede

"Sizden Saklı"

Cinen Pereyan

Murathan Mungan ile Söyleşi

Beş yıllık kalkınma programı

Pusulamda dört ibre

Sakin görünen bir yaz

Ekim 2008'de Almanya

Çador Almancada

Doğu Sarayı'nın karton kapak baskısı

İki Öykü Bir Müzikal Sahne Performansı

Hiza Halay Haset

kitap-lık'ta 4 şiir

Varlık'ta 4 şiir

Çavuş'un Sırrı

Katlanmış on iki parça kâğıt

Kerim

Katlanmış yedi parça kâğıt

Hermes'in Kayıp Sözleri

Sözcükler dergisinde 10 şiir

Katlanmış on bir parça kâğıt

Müsamere Toplumu

Kötü Adam Kötü Kadın Aşkı Üzerine Küçük Bir Film

Varlık'ta 9 şiir

Eşyanın Anahtar Olması

İşler ve Günler

Katlanmış sekiz parça kâğıt

Kar Prensi, Maske

Katlanmış on dokuz parça kâğıt

Çador Fransızcada

Erlanger Poetenfest

Rüzgârlı günlerden sonra

Çador Almancaya geliyor

İtalyan yapımı Geyikler Lanetler İstanbul Tiyatro Festivali'nde

Yaz ekinoksunda paralel evrenler

İkinci kez Cunda Adası'nda

Ekim 2008'de Almanya

2010 Sonuna Kadar Düzyazı

kitap-lık'ta 1 şiir

Bir kitap bitirdiğinde, bir köşede durduğunda

Katlanmış on parça kâğıt

Katlanmış on altı parça kâğıt

Ormancini