Murathan Mungan | Aylık Yazı

Birkaç kişi olmak ve havuz problemleri

Yazar olmak demek, zaten kendi başına birkaç kişi olmak demektir. Bir de buna, benim gibi aynı anda birkaç yazı disiplininde birden yazıyor, çalışıyor, düşünüyor, üretiyor olmanın farklılıklarını eklerseniz, fazladan birkaç kişi daha eklemeniz gerekir.

Zamanınızı, enerjinizi, emeğinizi, dikkatinizi, yalnızca öyküye, romana, şiire, oyuna, denemeye, incelemeye değil, hepsine birden vermeniz; bir edebiyatçı olarak dünyayla olan takip ilişkinizi hem genel anlamda, hem de her birinin tek tek kendi özel alanı üzerinden sürdürmeniz, zenginleştirici, yenileyici, zindeleştirici olduğu kadar, yorucu, ağırlaştırıcı ve yıpratıcıdır da. Hayallerinize bir türlü yetişemezsiniz.

Tabii bu arada her zaman olduğu gibi, yıllar geçer.

Yıllardan söz etmişken bir "anekdotla" sürdürelim: Benim üniversiteyi bitirdiğim, bir yandan "master"ımı yaparken, bir yandan Ankara Devlet Tiyatrosu'nda dramaturg olarak çalıştığım; şiirlerim, yazılarımla çeşitli gazete ve dergilerde sıkça göründüğüm dönemde bir ahbabım, Istanbul'da, arkadaşı olan bir tiyatrocuya, benimle tanışıp tanışmadığını ve benim hakkımda ne düşündüğünü sorar. O tiyatrocu da cevap olarak, "Sürekli onu yazacağım bunu yazacağım, deyip duruyor. Hepsi lafta! O saydıklarının hangi birini ne zaman yazabilecek ki? Bana kalırsa, pek bir şey yazamayacak biri," der.

O zaman konuşulanları yıllar sonra yazıya aktarırken cümlelerle oynamış olabilirim, ama bana anlatılan üç aşağı beş yukarı bu eksende şeylerdi. Şimdi dönüp geçmişe baktığımda, o tiyatrocunun söylediklerinde kendince haklılık payı olduğunu düşünüyor, bunca yıl sonra bu olayı alınganlık ve sitemle değil, gülümseyerek anıyorum.

Her yazarın bünyesi, huyu farklıdır. Ben, her zaman yazdıkları hakkında konuşan yazarlardan biri oldum. Yazdıklarımı sessiz sedasız yaşayamadım bir türlü. Heyecanımı, hayallerimi paylaşmayı; anlatmayı hep sevdim. Hatta birçok kez anlatırken yazmış, çoğaltmışımdır. Yazacaklarım böyle zenginleşti; kararlarımı böyle berraklaştırdım. Anlatmak bir anlamda söz vermektir: Karşınızdakine ve zamana. Ben de kendimi böyle bağladım belki. Kendiyle dolu biri olarak, kimi zaman fazla konuşmuş, insanları yormuş olabilirim. Ayrıca kendini kanıtlamış bir yazarın yazdıkları, yazacakları hakkında konuşmasıyla, daha yolun başında olan bir kalemin "monologları" herkes tarafından aynı karşılanmayabilir. Özellikle daha gençken, bunun karşı tarafta kuşku uyandırıcı bir yanı da olabilir. Ama gene de o tiyatrocunun beni, o zamanlar yeterince "görememiş" olduğuna inanıyor, o sıralar dergilerde yayımlanan ürünlerim bir yana, Mahmud ile Yezida'yı yazmış birinin, pek de gelip geçici biri olmadığını anlamış olması gerekirdi, diye düşünüyorum. Çünkü gene birçokları bana, yazdıklarım, yazacaklarım hakkında anlatıp durduklarımdan ötürü inanmışlardı. O tiyatrocunun, bugün sevdiği şair- yazarlar arasında beni sayıyor olması, zamanın armağanı olarak keyiflendiriyor beni.

Bu olayı anmamın iki nedeni var: İlki, yazacaklarıma ilişkin kendime ve okura verdiğim "sözler" in, örneğin, Murathan'95 ve Elli Parça'da "anlatıp durduklarımın" bendeki geçmişine ilişkin hoş bir anı olması nedeniyle. İkincisi de, kendi yazısının bir yere çıkıp çıkmayacağından emin olamayan genç arkadaşlarımın, bu anlamdaki var oluş kaygılarına bir parça ışık düşürmek için...

Önce ikincisinden başlayalım: Başkalarının görüşlerine, yorumlarına her zaman gereksinim duyarız. Kendini ve imzasını kanıtlamış biri olmak bile, bu gereksinimi ortadan kaldırmaz. Ama yolun başındayken, çoğunlukla bilirkişi ya da usta olarak kabul edilen birinin dikkatine sunulan birkaç yazının, birkaç şiirin, genç bir yazar, genç bir şair adayının kaderini çizmeye yeteceğine hiçbir zaman inanmadım. Bunlara gözü değen bir bilirkişinin dudağından çıkacak birkaç söze bunca bel bağlanmasını da hep biraz tehlikeli bulmuşumdur. O ediliverecek birkaç sözle, "kendine inanacak" ya da, "kendinden vazgeçecek" bir heveslinin, kendiyle ve yazıyla kurduğu ilişkinin, edebiyat yapmaya yetmeyeceğini düşünürüm. Elbette, şu söylediklerim, ustaların; bu işe gönlünü, aklını, yıllarını vermiş deneyimli birilerinin, görüşlerinin hiçbir önemi yoktur, anlamına gelmiyor. Ama kendi maceranızın yalnızca başkalarının onayları ve yargıları üzerinde yükselmeyeceğini de başından bilmeniz gerekir. Edebiyat, insandan zaman, emek ve sabır isteyen zorlu bir süreçtir. Bu çeşit kesinlemeci kararlarsa, gerekli dönemeçler alınmadan verilmez. Sonuçta, adanmadan yapılacak, arada derede idare ediliverecek işlerden biri değildir edebiyat. Onun uzun ve zahmetli yolunda kısa mesafeler için U dönüşü yoktur. Çabalarınızın, emeklerinizin, yazdıklarınızın geri dönüşleri de, kısa mesafede istediğiniz gibi olmayabilir. Hatta çoğu kez uzun mesafede bile olmayabilir. Yeteneğinizi tartmak, sürdürmek ya da vazgeçmek kararı verebilmek için, daha çok zamana, daha çok üretimde bulunmaya ve asıl zamanla kendi terazinize sahip olmaya gereksiniminiz vardır.

Yeri gelmişken ikinci "anekdot": Üniversite öğrencisiyken yazdığım ilk oyunları okuyan bir dramaturg, bana "Sen akıllı, zeki, kültürlü bir çocuksun, ama senden yazar olmaz, vakit kaybetme," demişti. Onun sözlerini dinleseydim, bugün beni tanımıyordunuz ve en azından Geyikler Lanetler yazılmamıştı. O, bunları söylerken büyük olasılıkla düşüncelerinde içtendi ve belki de iyi niyetle, hayatım hakkında vereceğim kararlarda bana zaman kazandırmak istiyordu. Peki, haklı mıydı? Bugün o oyunlara baktığımda, ben de iyi olduklarını söyleyemem onların. Kendini kanıtlama telaşında olan bir genç yazarın, bütün taşkınlıklarını, dinlendirilmemiş heyecanlarını, dönem eğrilerinin etkilerini taşıyan kusurlarını sayabilirim. Öte yandan gene onlara baktığımda, bütün olmamışlıklarına karşın, onlarda gelecek vaat eden güçlü bir yazarlık damarının bulunduğunu gördüğümü söyleyebilirim. Belli ki, o dramaturg o zamanlar bunu görememişti. Unutmayalım: Yanılgı herkes içindir. Kendi kaderinizi, başkalarının yanılgı payına emanet etmeyin! Öyle ya da böyle, bir yanılgının kurbanı olacaksanız, bu kendi yanılgınız olsun. Bu ve benzeri nedenlerle, başkalarının yazdıklarını değerlendirerek, gelecekleri hakkında söz söylemekten özellikle kaçındığım gibi, çok zaman önce aldığım bir kararla, yıllardır hiçbir ödüle katılmıyor, hiçbir jürinin üyeliğini kabul etmiyor, iktidar oyunlarının her çeşidinden uzak durmaya çalışıyorum.

Yazının başında anlattığım ilk "anekdotun" kendimle ilgili olan nedenine gelince: Birkaç kişi olarak yaşadığım bir hayatın yazmaya verdiği sözler, her seferinde istenen zamanı bulmuyor. Hayaller zamanla yarışıyor. Gerek Murathan'95, gerek Elli Parça gibi beni bağlayan sözlerden örülmüş bu özel kitaplar, zaman zaman beni okurlarımla karşı karşıya getiriyor. Kendimi, kendi kurduğum tuzağa düşmüş hissediyorum. Daha fazla beklemekten, bekletilmekten hoşlanmayan okur, verdiğim "söz"ler içinde, kendine daha yakın bulduğu işlerin, bir an önce tamamlanıp, kitaplaşmasını ve karşısına çıkmasını istiyor. Kimi Veranda'yı soruyor, kimi 995 km.'yi. Yetmezmiş gibi, Elli Parça'dan sonra, Şairin Romanı, Kadından Kentler ve diğerleri...

Ama ben de yazı ve hayal dünyamın iç ilişkileri nedeniyle biliyorum ki, kendi içinde taşıdıkları bağlantılar, malzeme benzerlikleri ve çeşitli ortaklıklar nedeniyle, aralarında bir tür akrabalık bulunan bu kitaplar, birbirlerinden malzeme çalmadan ilerlemeye özen göstererek kendi havuzlarında yavaş yavaş birikirken, bir yandan da öncelikleri konusunda kendi içlerinde bir tür zamandizini oluşturuyor, kendi "problemlerine" ilişkin havuz denklemleri yaratıyorlar. Aslında, ben, edebiyat oyunları yapayım derken, edebiyat bana oyun oynuyor.

Ne yazık ki, yazar olarak birkaç kişi olmak, birkaç kişilik ömrünüz de olacağı anlamına gelmiyor. Bir gün bunlardan birinin ortasında çekip gideceğinizi bilerek anlatmayı sürdürüyorsunuz.

"Canımı almak üzere gelen Azrail'le, pazarlık şansım olsaydı eğer; bir çeşit Faust ile Mefisto'nun pazarlığı gibi bir şansım olsaydı, bir şair, bir yazar olarak, neleri pazarlık konusu yapardım?"

Murathan'95 kitabımın "Ufuk ayarı" bölümündeki "Ölmeden önce" başlıklı yazı, bu sözlerle başlar. Şu sıralarda adı "İkinci ufuk ayarı" olan bir yazı yazarak, gerek Murathan'95'nin, gerekse Elli Parça'nın varlık nedeni olan bu verilmiş sözler hakkında bir güncellemeye giderek okuru yeniden bilgilendirme gereği duyuyor, yazı hayatımın bu havuz problemleri hakkında etraflıca söz almak istiyorum.

Biliyorum, bu da bir söz tabii, ama sözsüz de olmuyor!

Murathan Mungan

Yaz ekinoksunda paralel evrenler

Herkes için sıcak geçen bu yaz, çeşitli nedenlerle benim için iki kez, hatta üç kez sıcak geçiyor… Gündelik yaşamımda haline yoluna koymam gereken dağınık düzen onca şeyin ağırlığıyla katediyorum yazı, sıcağı, günleri... Hayır, sözü yine "Aylık Yazı"ların gecikmesine, bunun nedenlerine bağlayacak değilim; bunu artık biliyorsunuz, sanırım kabullendiniz de...

Devamı Aylık Yazıda »

yasakmeyve'de "yükdüşüm"

İki ayda bir yayımlanan "yasakmeyve" dergisinin Temmuz-Ağustos 2010 tarihli 45. sayısında...

Aylık Yazı

Birkaç kişi olmak ve havuz problemleri

Yaz ekinoksunda paralel evrenler

yasakmeyve'de "yükdüşüm"

Varlık'ta 3 Şiir

İkinci kez Cunda Adası'nda

kitap-lık'ta 8 şiir

Sözcükler'de bir kez daha 9 şiir

Yakın dostum uzak akrabam Ang Lee

Kadından Kentler Almancada

227 Sayfa'dan son notlar

Katlanmış yirmi parça kâğıt

227 Sayfa'dan Parçalar

227 Sayfa'dan Notlar

Almancada bir söyleşi kitabı

Yeni Kağıt Gemiler

"Şiir Kitabım"dan 12 parça yazı

Katlanmış yirmi bir parça kâğıt

"Binali ile Temir" Şehir Tiyatroları'nda

Beş kısa yazı

Gösteri dergisi'nde üç şiir

kitap-lık'ta 4 şiir

Katlanmış yirmi parça kâğıt

Sözcükler dergisinde yine 9 şiir

Katlanmış altı parça kâğıt

Kâğıt Gemiler

kitap-lık'ta 6 şiir

Varlık'ta yine 4 Şiir

Sözcükler'de 7 şiir

Katlanmış dokuz parça kâğıt

Katlanmış yirmi parça kâğıt

Katlanmış on üç parça kâğıt

"Trabzon Burması" eXchanges'da

"Islık"

Çador İtalyancada

"Magma" Freitext dergisinde

"Mehtaplı Gecelerde Hep Seni Andım" İsveççede

"Gizli Ben" Slovencede

"Sizden Saklı"

Cinen Pereyan

Murathan Mungan ile Söyleşi

Beş yıllık kalkınma programı

Pusulamda dört ibre

Sakin görünen bir yaz

Ekim 2008'de Almanya

Çador Almancada

Doğu Sarayı'nın karton kapak baskısı

İki Öykü Bir Müzikal Sahne Performansı

Hiza Halay Haset

kitap-lık'ta 4 şiir

Varlık'ta 4 şiir

Çavuş'un Sırrı

Katlanmış on iki parça kâğıt

Kerim

Katlanmış yedi parça kâğıt

Hermes'in Kayıp Sözleri

Sözcükler dergisinde 10 şiir

Katlanmış on bir parça kâğıt

Müsamere Toplumu

Kötü Adam Kötü Kadın Aşkı Üzerine Küçük Bir Film

Varlık'ta 9 şiir

Eşyanın Anahtar Olması

İşler ve Günler

Katlanmış sekiz parça kâğıt

Kar Prensi, Maske

Katlanmış on dokuz parça kâğıt

Çador Fransızcada

Erlanger Poetenfest

Rüzgârlı günlerden sonra

Çador Almancaya geliyor

İtalyan yapımı Geyikler Lanetler İstanbul Tiyatro Festivali'nde

Yaz ekinoksunda paralel evrenler

İkinci kez Cunda Adası'nda

Ekim 2008'de Almanya

2010 Sonuna Kadar Düzyazı

kitap-lık'ta 1 şiir

Bir kitap bitirdiğinde, bir köşede durduğunda

Katlanmış on parça kâğıt

Katlanmış on altı parça kâğıt

Ormancini